Yapay Zeka Çağında Küresel Emeğin Evrimi

Yapay zekâ, bir dönem yalnızca laboratuvarların, araştırma merkezlerinin ve büyük teknoloji şirketlerinin tekelinde bulunan teknik bir yenilik olarak değerlendirilmekteydi. Oysa bugün gelinen noktada bu teknoloji, toplumun hemen her katmanına nüfuz eden çok boyutlu bir dönüşüm aracına dönüşmüştür. Farklı yaş gruplarından, eğitim düzeylerinden ve mesleklerden insanlar yapay zekâ ile doğrudan ya da dolaylı biçimde temas kurmaktadır. Öğrenciler araştırma yaparken algoritmik sistemlerden destek almakta, doktorlar teşhis ve tedavi süreçlerinde yapay zekâ tabanlı araçlardan yararlanmakta, kamu kurumları karar destek mekanizmalarını dijital sistemlerle yeniden yapılandırmakta, sanayi işletmeleri ise üretim bantlarını robotlar ve akıllı otomasyon sistemleriyle dönüştürmektedir. Aynı anda milyonlarca çalışan da yaptığı işin geleceğini, kendi emeğinin ne ölçüde otomatikleşebileceğini ve teknolojik dönüşüm karşısında nasıl bir konumda kalacağını sorgulamaktadır.
Bu temas her zaman aynı biçimde ortaya çıkmamaktadır. Elinizdeki bu kitap, yapay zekâ ve otomasyonun ücretler ve istihdam üzerindeki etkisini karşılaştırmalı bir perspektifle incelemektedir. Çalışmanın temel amacı yalnızca teorik bir tartışma yürütmek ya da teknolojik dönüşümün genel bir panoramasını sunmak değildir. Asıl amaç, yapay zekâ ve otomasyonun emeğin geleceğini nasıl şekillendirdiğini, ülkeler arasındaki farklılıklar bağlamında ve veri temelli bir çerçeve içinde ortaya koymaktır. Bu nedenle çalışma, bir yandan otomasyon ve yapay zekâya ilişkin teorik ve tarihsel bir arka plan sunarken, diğer yandan ücret ve istihdam üzerindeki etkileri somut veriler aracılığıyla tartışmaya açmaktadır. Özellikle G7 ve E7 ülkeleri üzerinden yapılan karşılaştırmalı çerçeve, teknolojik dönüşümün yalnızca gelişmiş ekonomiler açısından değil, yükselen ekonomiler açısından da nasıl farklı sonuçlar üretebildiğini görmeyi mümkün kılmaktadır.
Çünkü yapay zekâ çağında asıl soru yalnızca teknolojinin ne kadar geliştiği değildir. Asıl soru, bu gelişimin nasıl bir toplumsal ve ekonomik düzene hizmet ettiği; hangi ülkelerin, hangi sınıfların, hangi sektörlerin ve hangi emek biçimlerinin bu dönüşümden avantaj sağladığıdır. Başka bir ifadeyle, mesele yalnızca daha gelişmiş makineler üretmek değil; bu makinelerin ortaya çıkardığı değerin kimler lehine işleyeceğini anlamaktır. Yapay zekâ çağında teknolojik ilerlemenin yönü kadar, bu ilerlemenin bölüşüm sonuçları da belirleyicidir. Bu nedenle bu kitap, yalnızca teknolojiyi anlamaya değil; teknolojinin emek üzerindeki etkilerini, küresel ekonomik dengeleri ve geleceğin toplumsal yapısını anlamaya yönelik bir çabanın ürünüdür.

"Yapay Zeka Çağında Küresel Emek, Aytaç Aydın ve Mehmet Dikkaya'nın emek ve çalışma ekonomisi odaklı bilimsel yazınımıza kazandırmış olduğu güncel bir analiz ve yepyeni bir soluk. Aytaç ve Mehmet hocaların çalışmaları 21. yüzyıl küresel kapitalizminin son derece önemli dönemeçlerinden birisini analiz etmeyi amaçlıyor: yapay zeka ve otomasyonun küresel işgücü piyasaları üzerine olan etkileri… Bir anlamda, geleceğimiz…"
Prof. Dr. A. Erinç Yeldan
Kadir Has Üniversitesi