Sokrates’in Savunması

Platon tarafından kaleme alınan Sokrates'in Savunması (Apology), dünya düşünce tarihinin en sarsıcı metinlerinden biridir. Bu eser, MÖ 399 yılında Atina'da "gençlerin ahlakını bozmak" ve "şehrin tanrılarına inanmamak" suçlamalarıyla yargılanan Sokrates'in, mahkeme heyeti önünde yaptığı tarihi konuşmayı aktarır.
Sokrates, bu savunmada sadece kendini aklamaz; aynı zamanda bir yaşam felsefesini ve erdemli olmanın bedelini ortaya koyar.
Sokrates'in bilgeliğinin temeli, kendi cahilliğinin farkında olmasıdır. Chaerephon adındaki bir arkadaşı, Delfi Kahini'ne "Sokrates'ten daha bilge biri var mı?" diye sorduğunda "Hayır," cevabını alır. Sokrates bunu duyduğunda şaşırır ve bilge olarak tanınan siyasetçileri, şairleri ve zanaatkarları sorgulamaya başlar. Sonuçta şunu fark eder:
• Diğerleri hiçbir şey bilmedikleri halde bildiklerini sanıyorlardı.
• Sokrates ise hiçbir şey bilmediğini biliyordu.
• Gerçek bilgelik, insanın kendi sınırlarını tanımasıdır.
Sokrates, kendisini uyuşuk ve hantal bir ata benzettiği Atina şehrini uyandırmak için Tanrı tarafından görevlendirilmiş bir "at sineği" olarak tanımlar. İnsanları rahatsız ederek, onları alışkanlıklarını sorgulamaya ve ruhlarına özen göstermeye zorlar. Ona göre:
"Sorgulanmamış bir hayat, yaşanmaya değmez."
Savunma üç aşamadan oluşur:
• Eski Suçlamalar: Yıllardır süregelen "gökyüzü ve yer altı işleriyle uğraşan, yanlışı doğru gibi gösteren kişi" imajına karşı çıkar.
• Yeni Suçlamalar: Meletos ve Anytos'un sunduğu "gençleri yoldan çıkarma" suçlamasını, diyalektik yöntemiyle çürütür. Bir insanın bilerek kendi toplumuna zarar vermesinin mantıksız olduğunu savunur.
• Ölüm Karşısındaki Tavır: Sokrates, ölümden korkmayı bir bilgelik taslama hali olarak görür; çünkü ölümün bir kötülük mü yoksa bir iyilik mi olduğunu kimse bilmez.
Mahkeme Sokrates'i suçlu bulup ölüme mahkum ettiğinde, o ne af diler ne de sürgüne gitmeyi kabul eder. Atinalılara son bir ders verir: Erdemin paradan, şöhretten ve bedensel hayattan çok daha kıymetli olduğunu vurgular.