Selçuklu Döneminde Cibâl Bölgesi

Nihâvend Savaşı'nın ardından İran'ın içlerine kadar ilerleyen Araplar, karşılaştıkları dağlık ve engebeli coğrafyaya kendi dillerinde "Dağ/Dağlar" anlamına gelen Cibâl adını vermiştir. Orta Çağ İslam coğrafyacılarının eserlerinde Hemedan, Kum, Kâşân, Kazvin, Sâve, Nihâvend, Dînever, Kerec ve Burûcîrd gibi şehirleri kapsayan Cibâl; ilgili dönemde İran'ın siyasi, askerî, ekonomik ve ilmî bakımdan mühim bölgelerinden biri olarak öne çıkmıştır. Selçuklular, Dandanakan Savaşı'nın ardından Merv Kurultayı'nda yeni kurulan devletin tanzim ve taksimini gerçekleştirmiş, alınan kararlar doğrultusunda Cibâl'in fethi Tuğrul Bey'in sorumluluğuna bırakılmıştır. Tuğrul Bey'in bölgeyi fethetmek üzere memur ettiği İbrâhim Yinal'ın Annâzî ve Kâkûyî hanedanlarına karşı yürüttüğü mücadeleler neticesinde Cibâl, 1050'li yılların başlarında tamamen Selçuklu hakimiyetine girmiş; bu hâaimiyet Irak Selçuklu Sultanı II. Tuğrul'un 1194 senesindeki vefatına kadar yaklaşık bir buçuk asır boyunca devam etmiştir.

Bu kitap; Selçukluların Cibâl bölgesindeki siyasi, idari, dinî, sosyal, ekonomik ve ilmî faaliyetlerini bütüncül bir bakış açısıyla ele alarak Orta Çağ İran tarihinin önemli bir safhasını aydınlatmayı amaçlamaktadır. Dört bölümden müteşekkil olan eserin ilk bölümünde Cibâl bölgesi tanıtılmış, ardından Selçuklular tarafından fethi ele alınmıştır. İkinci bölüm, Selçuklu döneminde bölgede yaşanan siyasi gelişmeler ile idari teşkilata ayrılmıştır. Eserin üçüncü bölümünde Cibâl'in Selçuklu dönemindeki dinî hayatı ve sosyo-ekonomik vaziyeti üzerinde durulmuş, bu kapsamda ilgili dönemde gerçekleştirilen bayındırlık ve imar faaliyetlerine de yer verilmiştir. Cibâl'de ilmî ve kültürel hayatın ele alındığı dördüncü ve son bölümde ise Selçuklu devrinde bölgede bulunan medrese ve kütüphaneler, ilim adamları, edebî hayat ve tasavvufi yapı üzerinde durulmuştur. Bu kitabın Selçuklu tarihi araştırmalarına katkı sağlaması beklenmektedir.