Osmanlı Devleti’nde Çok Yönlü Bir Ulema Ailesi: Hocazâdeler

Çalışmamız Hocazâde ailesini, başlangıcından (XV. yüzyıl) XVII. yüzyılınsonuna kadar muhtelif veçheleriyle ele almaktadır. Bu süreçte üç hanedan dolaşıpaltı şeyhülislam ve çok sayıda kadıasker ve müderris yetiştiren ailenin tarihîserüveni; siyasî, ictimaî, dinî ve ilmî yönleriyle ortaya konulmaya çalışılmıştır.Dört bölüm olarak tasarlanan tezin birinci bölümünde Hocazâde ailesi efradınındoğumları, tahsil hayatları, kariyer yolları, evlilikleri ve şahsiyetlerine dair bilgilerverilmektedir. İkinci bölümde, ailenin dönemin siyaseti ve olayları içerisindekirollerine dair bilgilerin yanı sıra başta sultan ve sadrazamlar olmak üzere devrinsiyasîleriyle münasebetlerine değinilmiş, üçüncü bölümde ise ailenin ilmî cihetiele alınmaya çalışılmıştır. Kaleme aldıkları eserler, sahip oldukları ilmî hususiyetlerve fikrî yapıları, mensup oldukları ilmî gelenek, etkilendikleri ve etkiledikleri,talebeleri ve destekledikleri kişi ve gruplar ortaya konulmuş, bunun yanı sırairtibat ve etkileşim içerisinde bulundukları ulemanın kimler olduğu, devrin dinîve ilmî cereyanlarına tepkileri gibi hususlar tespit edilmeye çalışılmıştır. Bunuyaparken hem kendi yazdıkları hem de dönemin eserlerinden faydalanılmıştır.Yine bu bölümde ailenin ilmiye içerisindeki ayrıcalıklı konumuna değinilmiştir.Dördüncü ve son bölümde ise ailenin sahip olduğu vakıf ve mülkler araştırılmış,faaliyet gösterdikleri alanlara işaret edilmiştir. Ailenin XVII. yüzyıldansonra da devam ettiği, şeyhülislam, kadı, müderris ve ilim adamları çıkarsa daönceki yüzyıllar kadar ön planda olmadıkları tespit edilmiştir. Bu sebeple araştırmanınzamansal sınırı olarak XVII. yüzyılın sonu, anlamlı bir nokta olarakdeğerlendirilmiştir.