Nâbî Divanı’ndaki Naʿtların Şerhi

Naʿt türü İslam coğrafyası edebiyatında oldukça büyük bir yere sahiptir. Bunda Hz. Peygamber'in şefaati arzusu büyük bir etkendir. Şairler Hz. Peygamber'in özelliklerini, güzelliklerini övgü cümleleriyle onun yadigârını yaşatmak adına söyleyegelmişler, kendi günahlarından bahsedip Hz. Peygamber'in kendilerini günahkârlıklarından azat etmelerini dilemişlerdir. Arap ve Fars edebiyatından sonra Türk Edebiyatında da bu tür üzre çokça şiir söylenmiş, Hz. Peygamber'e dair şiir türleri arasında en fazla naʿt türünde eserler husule getirilmiştir. Nâbî 17. yüzyılın büyük şairlerindendir. O, hikemî tarzın Türk edebiyatında kurucusu olarak görülür. Onun şiirlerinde ince bir tefekkür her mısrada sezilir. Yalnız bu tefekkür kuru didaktik bir anlatıdan ziyade bir durumun veya eşyanın görünmeyen, dikkatlerden kaçan bir yönünü belirtmeye matuftur. Nâbî'nin bir kurucu şair gibi çalıştığı, geniş eser yelpazesinden anlaşılmaktadır. Şair diğer türlerle birlikte naʿt da kaleme almış, bu meydanda da "bu" redifli unutulmaz bir şiir söylemiştir. Bu kitapta şairin bu türde ortaya koyduğu eserlerindeki sanat gösterilmeye çalışıldı. Nâbî Divânı'ndaki naʿtlara ilişkin çıkarsalamalar yapıldı, naʿtlar tasnif edildi ve çözümlendi. Nâbî'nin naʿtı kesin çizgilerle olmasa da üç kısma ayrılabilir. Hz. Peygamber'i varoluşun mihveri şeklinde işlediği varoluşsal naʿtlar, Hz. Peygamber'i genel itibarla Haremeyn-i Şerîfeynle, mekânla bütünleştiren naʿtlar ve şairin günahlarını anlattığı, şefaat talebinde bulunduğu sade naʿtlar… Şairin naʿtlarının izahı adına her beyitte önemli görülen ve ana düşünceyi yansıttığı düşünülen mazmunlar açıklandı. Bunun için divan edebiyatı, tasavvuf yazını ve İslam felsefesinden yararlanıldı. Şairin divanındaki diğer şiirlerinde söz konusu mazmunu nasıl işlediği gösterildi. Bir nevi naʿtlar Nâbî'nin başka şiirlerine okutuldu. Beyitteki kelimelerin birbiriyle ilişkisi belirtilerek beytin anlamı açıklandı. Nâbî Divanı'ndaki kaside 29, varoluşsal; gazel 370, 374, 655 mekânla bütünleştiren naʿt için örnek getirildi ve çözümlendi. Sade naʿt diye isimlendirilen gazel 659 ise sadece dil içi çeviriyle günümüz diline aktarıldı.