Mukaddime-i Harabat

Harâbât, Ziyâ Paşa'nın Türk, Arap ve Acem şairlerinden seçme şiirlerle meydana getirdiği üç ciltlikantoloji eseridir. O dönemde eserlerin ön sözlerinde dil, edebiyat, tiyatro, sanat gibi konular üzerine fikirbeyan etmek modaydı. Bu sebeple bazı eserlerin ön sözünün şöhreti, eserin kendisini dahi aşmıştır. Ziyâ Paşada Harâbât'ın ilk sayfalarına böyle bir mukaddime iliştirmiştir.Bu ön söz Harâbât neşredildikten sonra da müstakil bir kitap olarak ayrıca basılan Mukaddime-iHarâbât'tır. Burada Ziyâ Paşa dil ve edebiyatla alakalı çok mühim sözler sarf etmiş, eski edebiyatı ve eskiedebiyatın mazmunlarını, abartılı teşbihlerini, ağır dilini övmüştür. Ziyâ Paşa'nın edebiyatta, sanattayenileşme hareketine aykırı bir tavır ile eski edebiyatı övmesi, bilhassa Namık Kemal tarafından çok ağır biritiraza uğramasıyla neticelenmiştir.Hâlbuki Mukaddime-i Harâbât'ta yazdıklarının aksine Hürriyet gazetesinde neşredilen "Şiir ve İnşâ"makalesinde daha farklı fikirlere rast geliyoruz. Hiç şüphe yokki "Şiir ve İnşâ" makalesinde ilan edilen fikirlerTürk dili ve edebiyatı açısından çok mühim bir basamaktır. Türk dilinin Arapça ve Farsça kelimelerleanlaşılamaz bir hâle geldiğini, her kâtibin farklı imlalar kullanmasından dolayı yazıda da büyük bir karmaşanındoğduğunu, bir mektup dahi yazılamaz hâle geldiğini anlatmaktadır. Buna çare olarak İstanbul çevresinde veAnadolu'da konuşulan dile dönmemiz gerektiğini söylemektedir. Hatta daha da ileriye giderek aruzun yanındagarip kalmış bizim o öksüz hecemizi güzel sözlerle övmektedir.Bu çalışma da hatasıyla doğrusuyla Türk tarihinin ve Türk düşünce hayatının büyük adamlarından ZiyâPaşa'nın bu iki mühim yazısını Latin kökenli Türk alfabesine aktarmakta ve müstakil bir kitap hâlindesunmaktadır.