Mesnevihanlık Geleneği

Mesnevîhanlık geleneğini konu edinen bu çalışma, Mevlânâ'nın Mesnevîsinin yazıldığı dönemden itibaren tasavvuf tarihinde üstlendiği ilim ve irşad fonksiyonunu hem tarihsel hem de kurumsal boyutlarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada bu geleneğin Mevleviyye tarîkatı içinde teşekkülünden itibaren Osmanlı dönemi boyunca geçirdiği kurumsallaşma süreci, farklı tarîkat çevrelerine yayılımı ve modern dönemdeki dönüşümü bütüncül bir yaklaşımla ele alınmaktadır. Bu yaklaşımla birlikte Mesnevîhanlığın sıradan bir metin okuma faaliyeti olmayıp, ilim, irşad ve tasavvufî eğitimi içine alan çok yönlü bir eğitim modeli olduğu ortaya konulmaktadır. Çalışmada konuyla ilgili kaynaklar bir arada değerlendirilmekte, Mesnevîhanların takrir usûlleri, derslerin yürütüldüğü mekanlar ve derslere katılan kesimler detaylı bir şekilde ele alınmaktadır. Ayrıca Mesnevîhanlık geleneğinin Mevlevîlik sınırlarında kalmayıp Nakşibendiyye ve Saʿdiyye gibi tarikatlarda kurumsal düzeyde, Halvetî ve Melâmî bazı isimler tarafından ise şahsî gayretlerle sürdürüldüğü üzerinde durulmaktadır. Mesnevî takrir geleneğinin tarîkatlar arası yayılımını gösteren bu durum sonunda derslerin okutulduğu Dârü'l-Mesnevî adında müstakil bir eğitim kurumunun ortaya çıktığı da görülmektedir. Türkiye'de 1925'te tekke ve zâviyelerin kapatılmasıyla kendi aslî mekanlarını kaybeden Mesnevîhanlık geleneği, bu süreçte yeni mekanlarda varlığını sürdürmeye çalışmıştır. Modern döneme gelindiğinde ise derslere katılan kitle, derslerin icrâ edildiği mekanlar ve temsil tarzları açısından bazı dönüşümler geçirmiştir. Bu çalışma böylece Mesnevîhanlık geleneğini temsili, sürekliliği ve dönüşümü üzerinden ele alarak sistematik bir değerlendirme yapmayı ve alandaki literatüre katkı sunmayı hedeflemektedir.