Medreseden Kaçış - İmam Gazzali’nin Hayatı Fikirleri ve Eserleri

Ebu Hamid Gazzali’nin hayatı ve eserleri üzerine şimdiye kadar çok sayıda araştırma yapılmasına rağmen, hayatı ve düşüncesi ile ilgilibilinmeyen birçok nokta hala varlığını sürdürmektedir. Bu durum, sadece yaşadığı dönemde, Selçuklular tarihi üzerindeki karanlık noktalardan kaynaklanmıyor. Eserlerinin çeşitliliği, hemen hemen her alanda eser yazması, eserlerinin çokluğu ve dağınıklığından ileri gelen belirsizlikler de önemli ölçüde etkili olmuştur. Eserlerinin bir kısmı hala el yazması nüsha şeklindedir. Matbu olanlardan bazıları, özenli bir kontrolden geçirilmeden basılmış, birçoğu da farklı isimlerle yayınlanmıştır. Ayrıca, bazı kitaplar İmam Gazzali’ye ait olmamasına rağmen onun adı kullanılmıştır; en azından bu eserlerin kendisine ait olduğu şüpheli ve hala tartışmalıdır. Eserlerinin ve fikirlerinin genişliği, çok çeşitli alanları kapsaması ve genellikle yeni düşünceler ve benzersiz izahlar içermesi, araştırmacıların onun düşünce dünyasını ihata edebilmesini zorlaştırmaktadır. Çünkü, İslam tarihinde, İslam kültürünün her alanını Gazzali düzeyinde hayatında ve fikirlerinde görkemli bir derinlilikle işleyebilen ve tasvir edebilen başka bir kişiyi bulmak çok zordur.Hayatının bu hareketlilik ve ilimle iç içe geçmesi, onu aynı zamanda güçlü ve yenilikçi bir fakih, ateşli tartışmalara ve münazaralara girişen bir kelamcı, eleştirel yapıya sahip bir filozof, arif bir sufi, hoş sohbet bir muallim ve hatta başarılı bir yazar olarak karşımıza çıkarmaktadır ki, parlak bir asrın büyük kültürünü azami düzeyde eserlerinde yansıtmıştır. Bütün bu özellikler onun müstesna şahsiyetine çeşitli boyutlar, tek kişide temayüz etmiş farklı çehreler kazandırmıştır. Özellikle yazarlık ve kitap telifi boyutunun genişliği, felsefe ve kelam boyutunun derinliği, ayrıca irfani ve ahlaki boyutunun azameti o kadar öne çıkmaktadır ki, şahsiyetinin diğer boyutlarını gölgelemektedir. Şüphesiz böyle bir şahsiyeti, sıradan insanların, çapsız veya tek boyutlu insanların değerlendirebilmeleri mümkün de...