Marifetname

Marifetnâme 18. yüzyılda, İslâmî hassasiyetle yazılmış ansiklopedik bir eserdir.İnsan ve kâinata dair çok farklı ve çok açık bilgiler verir.Renkli bir üslupla, matematikten astronomiye, anatomiden tasavvufa çok farklı dallarda, çağının imkânlarıyla ulaştığı bilgileri harmanlayan İbrahim Hakkı, metin aralarına kendinin ve başka şairlerin şiirlerini de serpiştirmiştir. İbrahim Hakkı, Marifetnâme’de, “marifet, fenâ, beka, muhabbet ve aşk, velâyet, keramet, tevekkül, tefvîz ve teslim, sabır, şükür, rıza, seyr-ü sülûk, sâlik, mürşit, nefis ve nefis mertebeleri” gibi tasavvufun hemen bütün konularına yer vermiş; aşkı felsefeden üstün tutmuştur.Dünyanın anlamı üzerinde durarak, makbul olan ve olmayan dünyayı anlatan İbrahim Hakkı, yeni astronomi fikrine dayalı bilgiler vermeden önce bu konularda ilmî bir kanaate varmanın dinle bir ilgisi olmadığı uyarısında bulunmuştur ki, bu uyarı dönemi için bir yeniliktir.İbrahim Hakkı, Marifetnâme’de, insanın fizyolojisini ayrıntılı ele almıştır. Kişinin saç, göz, kulak, el, baş gibi organlarından ve dış görünüşünden hareketle onun ahlâk ve karakter yapısı hakkında sonuç çıkarma yollarını gösteren bilgilerden oluşan “kıyafet” ilmi Marifetnâme’de ayrı bir yer tutar.Marifetnâme’nin çok okunmasının bir sebebi, üslubun akıcılığıdır. Marifetnâme, insanın zihnini açacak; tarihle zaman arasında bağ kurduracaktır. Osmanlı’nın hemen her alanda gerilediği, hem toprak kaybetmeye başladığı, hem ilim­de durakladığı, Batı’nın koşar adım Osmanlı ile mesafeyi alabildiğine açtığı 18. yüzyılda yaşamıştır. Böyle olmakla beraber, bu dönem ilim ve sanatta, modernleşmede geri kalındı­ğının fark edildiği bir dönemdir.Matbaa, bu dönemde, 1730’da kurulabilmiş, ama akabinde itirazlar da yükselmiştir.İlimde istenilen mesafe alınamamakla beraber, sanatta bir hareketlilik görülmüştür. Ne­dim gibi, Nahîfî büyük Divan şairleri bu denemde eser vermişlerdir. Yine bu dönemde birçok kitap tercüme edilmiştir.Eğlencenin doruğa çıktığı dönem de bu yüzyıldır. Lale Devri bu ...