Hitler Faşizminden Atatürk Cumhuriyetine (Birinci Kitap) – Hakkı Bilen – YAY - Yeni Anadolu Yayınları

Atatürk 1932 yılında, peş peşe gerçekleştirdiği devrimlere kayıtsız kaldığını, uyum sağlayamadığını düşündüğü Darülfünun'da, bir reformu gerekli gördüğünü Türk Hükümeti'ne bildirmişti. Yine Atatürk'ün önerisi üzerine, Maarif Vekili Dr. Reşit Galip'e, görüşmeler yapmak ve Üniversite Reformu'nu gerçekleştirmek üzere, Hükümet tarafından yetki verildi. Dr. Reşit Galip, İsviçre'nin Cenevre Üniversitesi Pedagoji Profesörü Albert Malche'yi, Darülfünun'da incelemeler yapmak ve bir rapor hazırlamak üzere, Türkiye'ye davet etti. Prof. Malche'nin incelemeleri sonucunda hazırladığı raporunu hükümete sunmasıyla, Almanya'da Hitler'in iktidarı ele geçirerek, ırksal ve politik nedenlerle Alman üniversitelerindeki bilim insanlarının atılması aynı zamana rastladı.
Cumhurbaşkanı Atatürk'ün başkanlığını yaptığı Vekiller Heyeti'nin imzaladığı kanunlarla, 31 Temmuz 1933 tarihinde kapatılan Darülfünun yerine, 1 Ağustos 1933 günü İstanbul Üniversitesi faaliyete geçirildi. Yeni üniversite öğretime başladığında, kadrosunda, Avrupa'ya eğitim için gönderilenlerden öğrenimini bitirip dönenler, kapatılan Darülfünun'dan yeni üniversitenin kadrosuna alınanların yanı sıra, 30 Alman mülteci profesör bulunuyordu. Tutuklanan veya Toplama Kamplarına gönderilmiş olanların, iş sözleşmeleri yapılarak kurtarılıp Türkiye'ye getirilenlerin de katılmasıyla bu sayı önce 90'a, daha sonraki yıllarda 300'e çıktı. 1933-1945 yılları arasında toplam olarak 500'ü -aile bireyleri ile birlikte 1500 kişiyi- aşkın ordinaryüs profesör, profesör, doçent, asistan, ilmi yardımcı, laborant, mimar, mühendis, teknisyen, müzisyen, danışman v.d. bilim insanı ve sanatçı Türkiye'ye geldi. Bunların birçoğu kapatılan Darülfünun yerine, 1933 Reformu ile kurulan İstanbul ve daha sonra kurulan Ankara Üniversitelerinde, İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi'nde (GSA), İstanbul Teknik Üniversitesi'nde (İTÜ), Ankara'daki Vekâletlerde, İktisadi Devlet Teşekküllerinde, Ankara Devlet Konservatuvarı'nda (ADK), Ankara Numune Hastanesi'nde ve diğer resmi kurumlarda görevlendirildiler.