Hayal

HAYALMin-evvelinden Min-sonrasına KaragözAZİZ MURAT ASLANEski Türkçenin en eski yazılı belgesi olan ve VIII. asırdan kalma Orhun Yazıtları'nda "kara" kelimesine muhtelif yerlerde "fakir veya sıradan halk, avam", bazı konumlarda ise "siyah renk" anlamında sıfat olmak üzere çok defa rastlandığı ifade edilmektedir. O halde "Karagöz" halkın gözü, görüsü ve bakışı olarak algılanabilir mi? Karagöz, biraz da muhtemel riskleri göze alan, cesur "gözü kara" bir kişilik barındırmamakta mıdır? Tarih kaynaklarına göre, XVI. yüzyılda Memlûk topraklarından saltanat topraklarına yolculuk ettiği ifade edilen sanat formunun devam eden asırlarda dönüşümü ve yayılma alanı ise çok ilginç öykülerle örülüdür. Ne denli derinlemesine incelense de mistik, metafizik dokusu ve gizemini hiç yitirmeyen onlarca soru işareti ise zihinlerde her daim yerini almaya devam etmektedir.Bilimsel kaynakların ötesinde masalsı serüveni efsaneler ile örülü bu sanat dalının evveliyatı hakkında neler söylenebilir? Pekâlâ ötesi ve sonrasına dair ne gibi düşünceler ve tartışmalar sanatsal zemine oturtulabilir. Sanılandan yüzyıllarca evvelinde kaynaklarda formuna rastlanan "Hayal" yani "Karagöz"ün atasında, Karagöz nasıl aranılabilir? Erken dönem oryantalistler, muharrirler ve araştırmacılar terminolojide neden uzun süre "Hayal" tercihini kullanmışlardır? Sonraları birden "Gölge Oyunu" ya da "Gölge Tiyatrosu" yakıştırmasını neden almış olabilir? Karagöz, bir "Gölge Oyunu" mudur? Gölge, silüet ve hayal arasındaki keskin çizginin anlamsal karşılığı bize neler anlatır? "Oyun" ya da "Tiyatro" ifadeleri, Karagöz sanatını karşılamaya kâfi midir? Karagöz sanatı resim sanatından grafik, müzik, tiyatro, karikatür, pantomim, şiir, opera, bale, orkestra müziği, sinemaya, belgesel ve fotoğraf sanatına değin disiplinler arası analojileri bünyesinde barındırmıştır. Cumhuriyet dönemine ve günümüze kadar tarihin her safhasında, pek çok sanatçının görsel ve dilsel ifade biçimi olarak kullandığı bu sanatın "geleneksel" ve "modern" ...