Gazali'de Estetik ve Estetik Delil

Gazâlî, estetiği tafsilatlı şekilde ele alan ve İslam Düşüncesinde Allah'ın varlığına dönük akli ispat yollarının yanında Estetik Delili bağımsız bir delil olarak kullanan ilk düşünürdür.
Estetik delil, sevilmeye layık güzel (cemil) bir yaratıcı fikrine ulaştırmaya çalışır. "Allah güzeldir, güzeli sever", aksi, O'nda eksiklik olurdu. Bu delilin amacı; "kemâl"de "cemâl"i; "cemâl"de "kemâl"i görmektir.
Güzelliği idrak eden herkes güzeli sever. Güzelliği sevmek, güzelliğin zatındandır. Başka sebepten değil, güzel sırf güzelliği ve zâtı için sevilir. Güzel suret yalnız kaza-ı şehvet için sevilmez. Kaza-ı şehvet ayrı bir zevktir. Güzel, güzel olduğu için sevildiği gibi güzeli idrak etmek de bir zevktir. Bunun için güzel, zâtı bakımından sevilir.
Gazâli'ye göre mümkün varlıklar içerisinde, imkân dahilinde olan bu âlem ve âlemdeki düzen ve tertipten daha güzeli, daha mükemmeli ve daha tamı yoktur.
Eğer daha güzeli olsaydı da Allah da yapabilecekken yapmasaydı, bu bir cimrilik olurdu ki, bu Allah'ın cömertliğine asla yakışmazdı; böyle bir eylem O'nun açısından haksızlık olur ve adaletiyle bağdaşmazdı.
Eğer daha güzeli olsaydı da buna Allah'ın gücü yetmeseydi, o zamanda da uluhiyet ile çelişen bir acziyeti söz konusu olurdu.