Arap Fetihlerinden Büyük Selçuklu Hakimiyetinin Sonuna Kadar Toharistan

Bölge tarihi çalışmaları, tarih ilmi için vazgeçilmez eserlerdir. Çünkü bu tür çalışmalar, çalışma yapılan bölgenin coğrafi, siyasi, sosyo-kültürel ve ticari gelişimi hakkında önemli bilgiler ihtiva etmesinin yanı sıra çalışılan bölgenin ön plana çıktığı devirlerdeki tarihi hakkında önemli bilgiler de vermektedir. Bu bağlamda Tohâristan hakkındayaptığımız bu çalışma, önemli bir devrin aydınlatılmasında ihtiyaç olan bir boşluğu da doldurmayı planlamaktadır. Tohâristan'ın erken devirlerinden itibaren önemli bir coğrafya olduğu, sınırları içerisinde kalan şehirler ile ticari, ekonomik ve jeopolitikaçıdan her devirde zirvede olduğu zamanı içerisine alan ve Arap fetihlerinden Selçuklu hâkimiyetine kadar geçen süreci incelediğimiz bu çalışmamızda, erişilebilen kaynaklarda geçen bilgiler doğrultusunda oluşturulmaya özen gösterilmiştir. Tarihin ilk dönemlerinden itibaren göçebe kavimlerin etkisi altında olan Horasan ve Maveraünnehir bölgesinde güçlü olmak isteyen devletler arasında rekabetin merkezi hâline gelen Tohâristan sürekli bu devletler arasında el değiştirmiştir. Bu mücadeleler bölgenin net sınırlarını belirlemeyi zorlaştırmıştır. Makedonyalı Büyük İskender'in bu bölgenin zenginliklerine ulaşmak amacıyla buraya geldiği M.Ö. 330-327 tarihinden Selçuklu-Gaznelilerin Tohâristan mücadelelerine kadar bölge, Orta Asya için önemli bir yer olmuştur. Fakat XIII. asırdan itibaren bu coğrafya eski kıymetini kaybetmiştir. Büyük İskender'in bölgeye yaptığı sefer sebebiyle Tohâristan ve Bactria, batılı tarih araştırmacıların ilgisini çekmiştir ve bu devri anlatmak için önemli doğu bilimcileri birçok eser kalemealmıştır. Fakat bölgenin Arap fetihleri ile başlayıp Selçuklular devrinde devam eden siyasi faaliyetleri kimsenin ilgisini çekmemiştir. Tohâristan hakkında dünyanın farklı yerlerinde farklı araştırmacılar bir şeyler yazıp bölgeyi sahiplenirken maalesef ülkemizde Tohâristan dikkatlerden kaçan bir coğrafya olmuştur. Tohâristan belki de geçmişteki o görkemli günlerinden çok uz...